Brein of darmen?

Vergelijk je darmen met je brein

 Het tweede brein - Wouter de Jonge

Wie naar de darmen kijkt ziet een orgaan dat ogenschijnlijk zelfstandig zijn gang gaat. Het zeven meter lange spijsverteringskanaal kneedt en stuwt het voedsel in golven van maag naar anus, haalt er onderweg nuttige stoffen uit en werkt de rest naar buiten. Het miraculeuze van dit systeem is dat het in principe geen sturing vanuit het brein nodig heeft. Van de zenuwactiviteit in de darm hebben we geen benul, het werkt volledig zelfstandig, autonoom noemen we dat. Er zitten waarschijnlijk zo’n 200 miljoen zenuwcellen in de darmen, niet zoveel als in de hersenen, maar meer dan in het ruggenmerg en een deel van het zenuwstelsel bij elkaar. Het is dus in feite een “tweede brein”. Die veelheid van zenuwcellen, en het uitgebreide netwerk van ontstekingscellen, met de aanwezigheid van triljarden bacteriën in het darmlumen, maakt een mix van systemen die elkaar nogal kunnen beïnvloeden.

Een geprikkeld brein
Net als in het echte 'eerste brein' heeft bijvoorbeeld een ontsteking een sterke invloed op het functioneren van het zenuwstelsel in de darm, namelijk de bewegingen van de darm, ook wel peristaltiek genoemd. Recentelijke onderzoeken hebben een fascinerende inkijk gegeven in de rol van ontsteking, maar ook van darmbacteriën op het functioneren van dit 'tweede brein'. Er zijn zelfs pioniers die claimen dat microbiota in het darmlumen gedrag of karakter van een gastheer bepalen. Zijn wij dan niet meer baas in eigen lichaam? Zo zouden specifieke darmbacteriestammen, bijvoorbeeld van Lactobacillus Rhamnosus, verantwoordelijk worden gehouden voor periodes van depressie in muizen. Alhoewel intrigerend, is er over het laatste nog veel onduidelijk. Over het concept van de relatie tussen microbiota en gedrag zijn ondertussen een veelheid van theorieën en overzichtsartikelen verschenen (waaronder meer dan 50 reviews over dit onderwerp van de genoemde Ierse onderzoeker John Cryan), maar het veld vaart wel bij nieuwe daadwerkelijk originele onderzoekingen. Wat dat betreft is dit een opwindende tijd waarin een relatie tussen microbiota en brein evident is maar mechanismen vaak nog volledig moeten worden onopgehelderd.

De prikkelbare darm
Een langdurige ontsteking, bijvoorbeeld een chronische darmontsteking zoals in de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, zal de zenuwen in de darmen dermate prikkelen zodat deze een gedaanteverandering ondergaan. Hierdoor veranderen ze tot uiterst prikkelbare zenuwen, die chronische pijn geven ook al is de ontsteking allang weer weg. Dit kan verklaren waarom veel patiënten met een chronische darmontstekingsziekte bij een kijkonderzoek van de darmen een geheeld darmslijmvlies laten zien, nog steeds klachten van buikpijn blijven houden.

Zo'n situatie komt onder allerlei condities voor, ook zonder een voorafgaande darmontsteking of andere aanwijsbare reden, en wordt prikkelbare darm syndroom genoemd, of afgekort PDS (IBS in het engels). Deze aandoening komt relatief frequent voor, bij zo’n 10-20% van de bevolking, waarbij het dus niet verwonderlijk is dat 40-50% van de patiënten bij de Maag-, Darm- Leverspecialist komt met daaraan gerelateerde klachten. PDS wordt door de klinische professionals veelal gezien als 'moeilijk te definiëren' patiënten met onduidelijke klachten. Deze aandoening is niet alleen veelvoorkomend, maar heeft ook een grote impact op de kwaliteit van leven. Zo is bijvoorbeeld de inschatting van de kwaliteit van leven van een PDS patiënt, gescoord middels gevalideerde vragenlijsten, lager dan die van een patiënt met astma of type II diabetes[1]. Er is dus alle reden voor goed onderzoek naar het ontstaan en de oorzaken van PDS.

Darm-mit-Charme-Intagram_Ankündigungsposting

Stress
Er is een duidelijke relatie tussen stress en IBS[2], en uit deze relatie zou men kunnen opmaken dat mensen die aan PDS leiden het vaak moeilijk vinden met stress om te gaan. Deze zou kunnen leiden tot lichamelijke klachten van chronische buikpijn en een onregelmatige stoelgang. Stress, en daardoor de activatie van het autonome (zelfregulerende) zenuwsysteem, kan ook worden gezien als het intrappen van een gaspedaal van het darmstelsel. De acute invloed van stress op toename van maagsap en het bewegen van de darmen mag iedereen bekend zijn uit eigen ervaring. Te vaak en te lang intrappen van een gaspedaal levert een oververhitte motor op en blijvende schade aan het motorblok of de besturing. Zo gaat dat ook met chronische stress. Soms is een stressvolle periode in de jeugd of als pasgeborene aanleiding voor verstoorde connecties in de hersenen, met name in het gebied van de hypothalamus, waarin de hormoonhuishouding wordt geregeld. Dit kan tot blijvende verstoringen leiden van de manier waarop men met 'normale' stress in het dagelijkse leven omgaat. Secuur uitgevoerde studies in groepen van bijvoorbeeld weeshuiskinderen, en kinderen die opgegroeid zijn gedurende de hongerwinter, wijzen uit dat chronische stress op de jonge leeftijd inderdaad kan leiden tot een verhoogde kans op het krijgen van PDS[3]. Omdat 'stress' een vraag begrip is, en men op vele manieren stress kan ondergaan, is fundamenteel onderzoek naar deze aandoening feitelijk alleen mogelijk met een degelijk proefdiermodel, als model voor stressgerelateerde buikpijn. Met behulp van zulke modellen hebben we zeer baanbrekende bevindingen gedaan, die binnenkort hun weg naar de wetenschappelijke literatuur en de patiënt zullen vinden.

Bioelectronica
Zenuwen spelen een belangrijke rol bij de spijsvertering maar kunnen ook ontstekingen in de darmen te lijf te gaan. Chronische ontstekingen van de darm komen veel voor, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Het zijn ziektes die periodes kennen waarin de klachten zo nu en dan verergeren waarna de darm zich weer een tijdje rustig houdt. Momenteel loopt er een experimenteel onderzoek waarbij patiënten met chronische darmklachten een apparaatje krijgen dat de nervus vagus prikkelt om te kijken of de darmziekte en daaraan gerelateerde pijnklachten hierdoor verminderen.. De nervus vagus is de grootste zenuw die ook naar de darmen loopt. In Frankrijk zijn patiënten in een eenzelfde soort onderzoek opgenomen. Het zou een goed effect kunnen hebben, hoewel de groep patiënten nog klein is. In klinische studies van rheumatoide arthitis patienten is het stimuleren van deze specifieke zenuw erg effectief gebleken.

BOEK TIP VAN DANIELLE: 'De mooie voedselmachine - De Charme van je Darmen'

Scroll to top